Als dochter van stadhouder Frederik Hendrik van Oranje-Nassau en zijn vrouw Amalia von Solms-Braunfels, Albertine Agnes van Oranje-Nassau was het eerste lid van de Oranje-Nassau-dynastie die in de familie van Nassau-Dietz trouwde. Na het overlijden van haar echtgenoot, de Friese stadhouder Willem Frederik (1613–1664), en tot het volwassen worden van haar zoon Hendrik Casimir II (1657–1696), werd Albertine Agnes de eerste vrouwelijke heerser die het stadhouderschap op zich nam als regentes, en haar uitgebreide correspondentie gedurende deze periode getuigt van haar werk in deze rol.
Albertine’s zoon Hendrik Casimir leed aan een slechte gezondheid. Hij had een opvliegend karakter en miste daardoor diplomatieke vaardigheden. Albertine, die zich terdege bewust was van de tekortkomingen van haar zoon, bleef regelmatig voor hem tussenbeide komen. De voortdurende rivaliteit tussen Hendrik Casimir en zijn neef Stadhouder-Koning Willem III veroorzaakte gespannen interne relaties binnen het Huis van Nassau, iets wat Albertine in haar rol als bemiddelaar ook probeerde te verbeteren.
Albertine Agnes stond algemeen bekend als de beschermheilige van een aantal grote architecturale projecten, evenals als een gepassioneerde verzamelaar van schilderijen en kunstobjecten.
De brieven
Momenteel bevat de catalogus metadata van in totaal 782 brieven, waaronder brieven die bewaard worden bij de Koninklijke Verzamelingen in Den Haag en bij Tresoar in Leeuwarden, en één brief uit een privécollectie. De brieven, die dateren van 1651 tot 1695, zijn geschreven in het Duits, Frans en Nederlands. Albertine Agnes was de auteur van 127 van deze brieven, terwijl 609 aan haar gericht waren. In het archief van Albertine Agnes in Tresoar werden vijfenvijftig brieven gevonden waarin ze noch de correspondent noch de ontvanger was, maar alleen het onderwerp van schrijven was; deze zijn in deze catalogus opgenomen. De catalogus is hier te vinden.
Van de brieven die bij Koninklijke Verzamelingen worden bewaard, bevat elke brief een link naar een gedigitaliseerde kopie van het originele document. Op dit moment zijn voor de correspondentie van Albertine Agnes die bewaard wordt in Tresoar in Leeuwarden alleen de metadata beschikbaar, maar in de nabije toekomst zullen gedigitaliseerde afbeeldingen van deze manuscripten worden toegevoegd.
Partners
De metadata voor deze catalogus in EMLO zijn aangeleverd door het Huygens ING onder leiding van onderzoeker dr. Ineke Huysman. Huygens ING heeft 423 documenten gedigitaliseerd in samenwerking met de Koninklijke Verzamelingen in Den Haag, waar de meeste originele brieven bewaard zijn gebleven (Archief Albertine Agnes van Oranje-Nassau, A25a en Archief Johan Maurits van Nassau-Siegen A04-1476k). In samenwerking met de Fryske Akademy zijn met hulp van Bettina Heyder metadata toegevoegd van 386 brieven van en aan Albertine Agnes, bewaard bij Tresoar in Leeuwarden. Als masterstudent Kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Nijmegen liep Bettina stage aan de Fryske Akademy onder leiding van dr. Hans Cools.
Deze dataset is voorbereid voor publicatie als onderdeel van een samenwerking met EMLO en de bijbehorende bron voor Women’s Early Modern Letters Online [WEMLO]. Dank aan Professor James Daybell en Dr. Kim McLean-Fiander, en aan Dr. Nadine Akkerman. Cultures of Knowledge wil graag EMLO Digital Fellows Charlotte Marique en Callum Seddon bedanken voor hun werk om de metadata voor te bereiden voor uploaden.
Bibliografie (selectie)
A. M. Backer, Er stond een vrouw in de tuin. Over de rol van vrouwen in het Nederlandse landschap (Rotterdam, 2016).
M. Bruggeman and A. P. van Nienes, eds, Archieven van de Friese stadhouders. Inventarissen van de archieven van de Friese stadhouders van Willem Lodewijk tot en met Willem V, 1584–1795 (Hilversum, 2002).
S. Groenveld, ‘Nassau contra Oranje in de 17de eeuwse Republiek’, Jaarboek Oranje-Nassau Museum (1997), pp. 11–53.
A. A. Kleijn, De stadhouders van Friesland uit het Huis van Nassau (Nijkerk, 1904).
G. H. Janssen, Creaturen van macht. Patronage bij Willem Frederik van Nassau (1613–1664) (Amsterdam, 2005).
L. Kooijmans, Liefde in opdracht. Het hofleven van Willem Frederik van Nassau (Amsterdam, 2000).
R. Mulder-Radetzky, ‘Huizen van Albertine Agnes’, in S. Groenveld, J. J. Huizinga, and Y. B. Kuiper, eds, Nassau uit de schaduw van Oranje (Franeker, 2003), pp. 99–112.
Johanna Naber and L. de Neve, De vorstinnen van het Huis van Oranje-Nassau (Haarlem, 1898).
F. Storto, Oranienstein. Barockschloss an der Lahn (Koblenz, 1994).
J. Visser, ‘De Friese stadhouders, De Witt en de Unie’, in J. J. Kalma and K. de Vries, eds, Friesland in het rampjaar 1672. It jier fan de miste kânsen (Leeuwarden, 1972), pp. 73–91.
J. Visser, ed., Gloria Parendi, Dagboeken van Willem Frederik, stadhouder van Friesland, Groningen en Drenthe, 1643–1649, 1651–1654 (Den Haag, 1995).
Zie voor aanvullende biografische informatie de pagina bij Huygens ING en de bijdrage op Wikipedia.
Aanvullende bronnen
Bronvermelding: Geert H. Janssen, Albertine Agnes van Oranje, in: Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland. URL: https://bit.ly/2EGr45h
Stadhoudersvrouwen 