Anna van Saksen werd in 1544 geboren als dochter van hertog Maurits van Saksen (1521-1553) en Agnes van Hessen (1527-1555). Ze was enig kind en groeide op aan het Saksische hof in Dresden. Na de dood van haar ouders kwam ze onder de voogdij van haar grootvader en oom. Aangezien zij de enige erfgename was van haar vader, gold zij in die tijd als een rijke vrouw die in de belangstelling stond van de internationale vorstenhuizen. De huwelijksonderhandelingen met de Zweedse vorst Gustav Vasa liepen op niks uit, maar met Willem van Nassau, prins van Oranje, werd een nieuwe kandidaat naar voren geschoven. Hij was sinds 1558 weduwnaar van Anna van Egmond. Het schijnt dat Anna van Saksen al bij hun eerste ontmoeting in 1560 smoorverliefd was, maar de onderhandelingen verliepen stroef en zouden uiteindelijk anderhalf jaar duren. Willem leefde in de Nederlanden als katholiek hoveling, ondanks dat hij wel uit een lutherse familie kwam. Bovendien had Willem van Oranje wat betreft financiën niet veel te bieden. Ook aan het Brusselse hof had men z’n bedenkingen. Landsheer Filips II, de landvoogdes Margaretha van Parma en hun adviseurs waren bang dat ze hun kinderen luthers zouden opvoeden. Uiteindelijk werden deze kwesties rondom het geloof opgelost en traden de twee op 24 augustus 1561 in Leipzig in het huwelijk. Uit dit huwelijk werden twee zoons en drie dochters geboren, waarvan één zoon en twee dochters de volwassen leeftijd bereikten. Uit een buitenechtelijke relatie met advocaat Jan Rubens (1530-1587) werd één dochter geboren.
Het huwelijk tussen Anna van Saksen en Willem van Oranje verliep moeizaam. Historici hebben wel eens beweerd dat Anna al meteen na haar huwelijk geestelijk instabiel bleek, maar dat is onzeker. Willem vond haar lastig en veeleisend en Anna bleek zich niet goed te kunnen schikken in haar rol. Dat was misschien al naar voren gekomen in haar verliefdheid op Oranje – die de hele huwelijkskwestie zakelijk had behandeld, en haar verliefde brieven door zijn broer had laten beantwoorden. Anna wilde aandacht, en respect voor haar positie, en ze liet dat luidruchtig blijken. Haar pleegmoeder, Anna van Denemarken, had al eens opgemerkt dat ze een koppig meisje was.
Het huwelijk verslechterde na verloop van tijd, voornamelijk vanwege een gebrek aan financiën en een buitenechtelijke relatie. Anna’s geestelijke toestand ging nu snel achteruit. Ze dronk te veel, maakte ruzie met haar bedienden, en leed aan stemmingswisselingen. In december 1572 werd haar ten slotte meegedeeld dat ze zou moeten verhuizen naar het Nassause slot Beilstein, waar ze huisarrest zou krijgen als straf voor haar buitenechtelijke relatie. Anna kreeg in Beilstein slechts vrome boeken te lezen, en haar enige afleiding bestond uit de bezoeken van een lutherse predikant. Ze klaagde over het slechte eten, haar isolement en de behandeling die haar ten deel viel.
Om politieke steun van Frankrijk te verwerven, had Willem van Oranje in 1575 het plan om met Charlotte de Bourbon te trouwen. Zijn huwelijk met Anna werd door vijf Leidse hoogleraren ongeldig verklaard. Al snel ontstond er ophef met Anna’s familieleden, die deze manoeuvre schandelijk vonden, maar toch vooral uit waren op het terugkrijgen van de bruidsschat. Ondertussen werd de geestelijke toestand van Anna steeds verontrustender. Ze werd overgebracht naar Dresden, waar ze opgesloten zat in een kamer met dichtgemetselde ramen. Geestelijk en lichamelijk takelde ze snel verder af. Uiteindelijk stierf ze daar op 33-jarige leeftijd. Ze ligt in Meißen begraven.
De brieven
Momenteel bevat de catalogus metadata van bijna 200 brieven tussen Anna van Saksen en onder andere Willem van Oranje, Jacob Schwarz en Jan VI van Nassau-Dillenburg geschreven in het Duits, daterend tussen 1560 en 1572. Van de meeste brieven zijn links naar gedigitaliseerde versies van de originele documenten toegevoegd.
Partners
De metadata voor deze catalogus in EMLO zijn aangeleverd door het Huygens ING onder leiding van onderzoeker dr. Ineke Huysman. Huygens ING heeft de documenten gedigitaliseerd in samenwerking met de Koninklijke Verzamelingen in Den Haag, waar de meeste originele brieven worden bewaard (Archief Anna van Egmond, A11b).
Bibliografie (selectie)
Femke Deen, Anna van Saksen: Verstoten bruid van Willem van Oranje (Amsterdam 2018).
K.W. Böttiger, ‘Wilhelms von Oranien Ehe mit Anna von Sachsen’, Historisches Taschenbuch 7 (1836) 82-174.
J.J. van der Horst, Het huwelijk van Willem van Oranje met Anna van Saxen (Amsterdam 1851).
R.C. Bakhuizen van den Brink, Het huwelijk van Willem van Oranje met Anna van Saxen (Amsterdam 1853).
Hans Kruse, ‘Wilhelm von Oranien und Anna von Sachsen. Eine fürstliche Ehetragödie des 16. Jahrhunderts’, Nassauische Annalen 54 (1934) 1-134.
Otto Rombach, Anna von Oranien (Stuttgart 1960) vertaald als: Anna van Oranje: het tragische leven van Anna van Saksen, vert. A.C. Visser (Zwolle 1961) [roman].
Marie Ange Delen, ‘Het overspel van Anna van Saksen en Jan Rubens herontdekt in de negentiende eeuw’, Oranje-Nassau Museum Jaarboek (1989) 5-40
Zie voor aanvullende biografische informatie de pagina Anna van Saksen (1544-1577) bij het Huygens ING, en het artikel op Wikipedia.
Bronvermelding: Judith Pollmann, Anna van Saksen, in: Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland. URL: https://bit.ly/2G0nGDa
Stadhoudersvrouwen 