In 1696, na de dood van haar echtgenoot Hendrik Casimir II (1657–1696), werd Henriëtte Amalia von Anhalt-Dessau regent namens haar zoon Johan Willem Friso (1687–1711). Ze bekleedde deze post tot hij meerderjarig werd in 1707. Toen de Nederlandse stadhouder-koning Willem III kinderloos stierf in 1702, slaagde Henriëtte Amalia erin de opvolging voor haar zoon veilig te stellen. Aangezien de Staten-Generaal de taken van Willem III had overgenomen, moest Henriette Amalia ijverig lobbyen om ervoor te zorgen dat de officiële autoriteiten van alle zeven provincies Johan Willem Friso zouden steunen als stadhouder.
Toen Johan Willem Friso in 1711 onverwacht stierf, slaagde Amalia er niet in om namens haar kleinzoon, de toekomstige stadhouder Willem IV, regentschap veilig te stellen, aangezien de staten van Friesland haar schoondochter Maria Louise von Hessen-Kassel voor deze rol de voorkeur gaven.
Hoewel Henriëtte Amalia niet in alle opzichten succesvol was, is haar correspondentie aanzienlijk omvangrijker dan die van haar twee vrouwelijke voorgangers, Sophia Hedwig von Braunschweig-Wolffenbüttel en Albertine Agnes van Oranje-Nassau, en het getuigt van haar uitgebreide diplomatieke activiteiten.
De brieven
Momenteel bevat deze catalogus 1.352 brieven die worden bewaard in de Koninklijke Verzamelingen en het Nationaal Archief (beide in Den Haag). Van dit totaal was Henriette Amalia de auteur van 343 brieven, terwijl 1008 brieven aan haar zijn gericht. De brieven zijn geschreven in het Duits, Frans en Nederlands, en ze dateren tussen de jaren 1676 en 1726. De catalogus is hier te vinden.
De meeste brieven bevatten links naar gedigitaliseerde kopieën van de originele documenten, gemarkeerd als ‘manuscript image’, en links naar de gedigitaliseerde publicatie van de correspondentie van raadspensionaris Anthonie Heinsius. Het is de bedoeling dat in de komende maanden verdere correspondentie van Henriette Amalia, voornamelijk bewaard bij Tresoar in Leeuwarden, aan deze catalogus zal worden toegevoegd.
Partners
De metadata voor deze catalogus in EMLO zijn aangeleverd door het Huygens ING onder leiding van onderzoeker dr. Ineke Huysman. Huygens ING heeft 423 documenten gedigitaliseerd in samenwerking met de Koninklijke Verzamelingen in Den Haag, waar de meeste originele brieven bewaard zijn gebleven (Archief Henriette von Anhalt-Dessau, A26a). In de nabije toekomst zullen in samenwerking met de Fryske Akademy nog meer brieven van en aan Henriette Amalia, die worden bewaard bij Tresoar in Leeuwarden, worden toegevoegd.
Deze dataset is voorbereid voor publicatie als onderdeel van een samenwerking met EMLO en de bijbehorende bron voor Women’s Early Modern Letters Online [WEMLO]. Dank aan Professor James Daybell en Dr. Kim McLean-Fiander, en aan Dr. Nadine Akkerman. Cultures of Knowledge wil graag EMLO Digital Fellows Charlotte Marique en Callum Seddon bedanken voor hun werk om de metadata voor te bereiden voor uploaden.
Bibliografie (selectie)
Katharine Bechler, Schloss Oranienbaum. Architektur- und Kunstpolitik der Oranierinnen in der zweiten Hälfte des 17. Jahrhunderts (Halle, 2002), pp. 146–58.
M. Bruggeman and A. P. van Nienes, eds, Archieven van de Friese stadhouders. Inventarissen van de archieven van de Friese stadhouders van Willem Lodewijk tot en met Willem V, 1584–1795 (Hilversum, 2002).
Marijke Bruggeman, Nassau en de macht van Oranje. De strijd van de Friese Nassaus voor de erkenning van hun rechten, 1702–1747 (Hilversum, 2007).
Robert Heck, Die Regenten der ehemaligen Diezischen Lande aus den Haüsern Diez und Nassau-Diez in Wort und Bild (Diez, 1912) pp. 61–6 en 76–87.
N. Japikse, De geschiedenis van het huis van Oranje-Nassau(The Hague, 1948), vol. 2, pp. 19–23.
Peter Karstkarel en Hugo Kingmans, Oranje-Nassau & Friesland (Leeuwarden, 1994), pp. 62–7.
Hélène de Muij-Fleurke & Bernard Woelderink, ‘Die Hochzeit von Heinrich Casimir II und Henriette Amalia im Jahre 1683 in Dessau und ihr festlicher Empfang in Friesland im Jahre 1684’, Oranienbaum. Huis van Oranje (2003), pp. 113–18.
R. L. M. Mulder-Radetzky en B. H. de Vries, Geschiedenis van Oranjewoud. Van vorstelijk lustslot tot voorname buitenplaatsen (Alphen aan den Rijn, 1999), pp. 13–17.
Johanna W. A. Naber, Onze vorstinnen uit het Huis van Oranje-Nassau in het stadhouderlijk tijdperk (Haarlem, 1911), vol. 2, pp. 12–20.
M. D. Ozinga, Daniel Marot. De schepper van den Hollandschen Louis XIV-stijl (Amsterdam, 1938), pp. 21–2 and 103–24.
J. Steur, ‘Amalia, prinses van Anhalt-Dessau, 1666–1726’, in E. van Beusekom, et al., ed., Moeders uit ons vorstenhuis (Amsterdam, 1938), pp. 125–9.
Zie voor aanvullende biografische informatie de pagina bij Huygens ING en de bijdrage op Wikipedia.
Aanvullende bronnen
Bronvermelding: Marijke Bruggeman, Henriette Amalia van Anhalt-Dessau, in: Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland. URL: https://bit.ly/2YDG5fr
Stadhoudersvrouwen 