Als de oudste dochter van de hertog van Brunswijk, een kleindochter van Frederik II en een neef van Christiaan IV (deze laatste twee werden beide koningen van Denemarken), groeide Sophia op aan het hertogelijke hof in Wolffenbüttel. In 1607 trouwde ze met graaf Ernst Casimir (1573–1632) die achttien jaar ouder was dan zij en die net het graafschap Nassau-Dietz had geërfd van zijn vader Johan, een broer van Willem de Zwijger. Toen Ernst Casimir in 1620 zijn broer Willem Lodewijk opvolgde als stadhouder van Friesland (inclusief de provincies Drenthe en Groningen), vestigden Sophia en haar man zich met hun gezin in Leeuwarden. Van haar negen kinderen bereikten slechts twee zonen – Hendrik Casimir (1612–1640) en Willem Frederik (1613–1664) – de volwassen leeftijd. Met Ernst Casimir die voor een groot deel van zijn heerschappij betrokken was bij militaire conflicten, nam Sophia Hedwig de verantwoordelijkheid op zich voor het onderwijs van hun kinderen.
Via Sophia Hedwig kreeg het Friese hof een meer prominente en internationale status. Na de dood van haar man in 1632, en opnieuw na de dood van haar zoon Hendrik Casimir in 1640, accepteerde Sophia Hedwig regentschap over de familiebedrijven. Tijdens de Dertigjarige Oorlog vertoonde ze naast aanzienlijke diplomatieke vaardigheden ook indrukwekkende managementkwaliteiten. Ze organiseerde persoonlijk de bewapening van de lokale bevolking, en ze bood voedsel en een veilige haven aan in Nassau Castle. Als uiting van dankbaarheid voor haar diensten tekenden haar zonen in 1634 een verklaring waarin ze de formele regeringsbevoegdheden van het graafschap Nassau-Dietz aan hun moeder overdroegen.
Als gevolg van het huwelijk van haar zoon Willem Frederik met Albertine van Oranje-Nassau kan Sophia Hedwig worden beschouwd als de stammoeder van de huidige Oranje-Nassau-dynastie, waarbij de leden van de huidige Nederlandse koninklijke familie de directe afstammelingen van deze verbintenis zijn.
De brieven
Momenteel bevat de catalogus metadata van 169 brieven die bewaard woorden bij de Koninklijke Verzamelingen in Den Haag. De brieven zijn geschreven in het Duits, Frans en Nederlands en dateren van 1605 tot 1640. Sophia Hedwig was de auteur van 39 van deze brieven, terwijl de overige 130 aan haar gericht zijn. Elk briefrecord in de EMLO-catalogus geeft een link naar een gedigitaliseerde kopie van het originele document en in de nabije toekomst zullen er nog meer brieven aan en van Sophia Hedwig, voornamelijk bewaard bij Tresoar in Leeuwarden, worden toegevoegd. De catalogus is hier te vinden.
Partners
De metadata voor deze catalogus in EMLO zijn aangeleverd door het Huygens ING onder leiding van onderzoeker dr. Ineke Huysman. Huygens ING heeft 423 documenten gedigitaliseerd in samenwerking met de Koninklijke Verzamelingen in Den Haag, waar de meeste originele brieven bewaard zijn gebleven (Archief Sophia Hedwig van Brunswijk-Wolfenbüttel, A23a). In de nabije toekomst zullen in samenwerking met de Fryske Akademy nog meer brieven van en aan Henriette Amalia, die worden bewaard bij Tresoar in Leeuwarden, worden toegevoegd.
Deze dataset is voorbereid voor publicatie als onderdeel van een samenwerking met EMLO en de bijbehorende bron voor Women’s Early Modern Letters Online [WEMLO]. Dank aan Professor James Daybell en Dr. Kim McLean-Fiander, en aan Dr. Nadine Akkerman. Cultures of Knowledge wil graag EMLO Digital Fellows Charlotte Marique en Callum Seddon bedanken voor hun werk om de metadata voor te bereiden voor uploaden.
Bibliografie (selectie)
W, Bergsma, ed., ‘Het hof van de Friese Nassaus (1584–1747)’, It Beaken, 60, no. 3/4 (1998).
M. Bruggeman and A.P. v an Nienes, eds, Archieven van de Friese stadhouders. Inventarissen van de archieven van de Friese stadhouders van Willem Lodewijk tot en met Willem V, 1584–1795 (Hilversum, 2002).
S. Groenveld, ‘Nassau contra Oranje in de 17e eeuwse Republiek’, Jaarboek Oranje-Nassau Museum (1997), pp. 10–53.
S. Groenveld, ed., Nassau uit de schaduw van Oranje (Franeker, 2003).
R. Heck, Die Regentschaft der Grafin Sophie Hedwig von Nassau-Dietz 1632–1642 (Dietz, 1923).
M. Klatter, ‘Een vergeten stammoeder van de Oranjes. Sophia Hedwig, gravin van Nassau-Dietz’, in E. Kloek, ed., Markante vrouwen, themanummer Spiegel Historiael, 40, no. 7/8 (2005).
L. Kooijmans, Liefde in opdracht. Het hofleven van Willem Frederik van Nassau (Amsterdam, 2000).
J. J. Poelhekke, Frederik Hendrik prins van Oranje. Een biografisch drieluik (Zutphen, 1978).
J. Steur, ‘Sophie Hedwig. Hertogin van Brunswijk-Luneburg, 1592–1642’, in E. van Beusekom, et al., eds, Moeders uit ons vorstenhuis (Amsterdam, 1938), pp. 99–118.
J. Visser, Gloria Parendi, Dagboeken van Willem Frederik, stadhouder van Friesland, Groningen en Drenthe, 1643–1649, 1651–1654 (Den Haag, 1995).
Zie voor aanvullende biografische informatie de pagina bij Huygens ING en de bijdrage op Wikipedia.
Aanvullende bronnen
Bronvermelding: Matty Klatter, Sophie Hedwig van Brunswijk-Wolfenbüttel, in: Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland. URL: https://bit.ly/2FZSl3v
Stadhoudersvrouwen 